Porady

W jaki sposób wybrać formę planu emerytalnego?

Jeśli zdecydujemy się oszczędzać na dodatkową emeryturę, powinniśmy uczynić następny krok: wybrać odpowiednią formę planu emerytalnego. Obie decyzje są równie ważne dla ostatecznego sukcesu w przyszłości. Samo oszczędzanie, niestety, nie zagwarantuje nam na starość lepszego życia. Doświadczenia innych krajów oraz pierwsze rodzime (decyzje Polaków, podejmowane kilka lat temu) dowodzą, że jeżeli nie uwzględnia się niżej opisanych kryteriów wyboru, łatwo o pomyłkę i pomimo odprowadzania wysokich składek do III filara, możemy klepać biedę na emeryturze. Taka bowiem jest specyfika oferowanego nam produktu. Dystrybucja, reklama czy atrakcyjne opakowanie - to wszystko, co przekonuje nas do kupna każdego towaru - podraża cenę jaką musimy zapłacić, a więc obciąża zbytecznymi kosztami naszą składkę. W odniesieniu do ofert zarządzania oszczędnościami, w przeciwieństwie do każdego innego produktu czy usługi, "drożej" rzadko jest odpowiednikiem "lepiej". Występuje tu prosta zależność: przyszłe świadczenie emerytalne będzie wypłacane ze zgromadzonych składek, powiększonych o ewentualne zyski z ich inwestowania, ale minus koszty świadczonej usługi. Tylko nasze zaoszczędzone pieniądze - żadne inne - będziemy mieć wypłacone w przyszłości w formie dodatkowej emerytury. Pamiętanie o tym oczywistym fakcie uchroni nad przed podstawowym błędem, jakim są pozbawione poczucia realizmu oczekiwania, oraz przed złymi decyzjami co do sposobów inwestowania środków na III filar. Zwykle błąd taki popełniamy, wybierając plan emerytalny intensywnie zachwalany przez sprzedawcę jako produkt dający nam szansę na wysoką emeryturę w zamian za niską składkę.

Przy wyborze formy planu emerytalnego, podobnie jak przy wyborze każdej usługi finansowej, trzeba umieć ocenić daną formę, uwzględniając pewne kryteria podstawowe.

Podstawowe składniki oceny formy planu emerytalnego: 
- sposób zabezpieczenia oszczędności w przypadku bankructwa podmiotu zarządzającego;
- rodzaj organu nadzorującego działalność naszej instytucji finansowej i sposób prowadzenia nadzoru przez ten organ; 
- przepisy ograniczające ryzykowne lokowanie pieniędzy przez firmę zarządzającą;. 

W planie emerytalnym, w którym każdego miesiąca przez kilkadziesiąt lat zamierzamy wnosić określoną część wynagrodzenia, musimy uwzględnić także inne, specyficzne dla tej formy, kryteria.

Kryteria specyficzne dla danej formy:

Jawność kosztów
Oczekuj jasnej i zrozumiałej struktury opłat w planie emerytalnym. Jeżeli w prosty sposób nie jesteś w stanie wyliczyć, ile płacisz za usługę oraz jaka część zysków z inwestowania składek przypadnie Tobie, a jaka część podmiotowi zarządzającemu, to spodziewaj się, że rzeczywiste opłaty będą zbyt wysokie, a Twoje zyski - niskie.

Opłaty i ich naliczenie
Jeśli duża część opłat ma pokrywać koszty usługi zarządzania, a więc podejmowanie w Twym imieniu decyzji inwestycyjnych, to dobrze (!). Świadczy to, że firma przeznacza opłaty głównie na zatrudnienie najlepszych doradców inwestycyjnych, a potencjalnie wyższe zyski (dzięki dobrej jakości zarządzania) łatwo zrekompensują poniesione koszty. Jeżeli natomiast największą część opłat podmiot zarządzający przeznacza na akwizycję, to ponosisz koszty w żaden sposób nie zwiększające jakości zarządzania. Najlepszym rozwiązaniem jest taka struktura wynagrodzenia firmy zarządzającej, w jakiej opłaty zależne są od wysokości przyszłych zysków. Tak właśnie jest w przypadku opłaty za zarządzanie, obliczanej jako procent bieżącej wartości środków. Wtedy bowiem przy wzroście wartości tych środków rośnie także opłata dla zarządzającego. Tym samym firma zarobi więcej tylko wówczas, gdy my - dzięki wysokim zyskom - otrzymamy wyższe świadczenie. Nie ma chyba lepszej gwarancji osiągnięcia dobrych wyników w planie emerytalnym niż wspólnota interesów firmy zarządzającej i klienta tej firmy, a więc nas samych.

Podatek od zysków
Od marca 2002 opodatkowano nasze zyski kapitałowe oraz odsetki z lokat bankowych. Stanowi to ogromne obciążenie dla osób oszczędzających długoterminowo. Jeżeli bowiem 8% roczna stopa zwrotu (5% realnie przy 3% inflacji) od pierwszej wpłaconej składki przyniesie nam po 30 latach oszczędzania 906% dochodu, to znaczy, że 20-procentowy podatek będzie prawie dwa razy wyższy (!) od pierwotnie wpłaconej składki. W związku z tym powinniśmy wiedzieć, czy można uniknąć płacenia tego podatku w III filarze. Otóż nie zapłacimy go wtedy, gdy pracodawca zaoferuje nam pracowniczy program emerytalny. Nie mniej ważny dla nas jest moment płacenia podatku. Inną wartość będą miały nasze środki w całości reinwestowane i gdy podatek zapłacimy tylko raz - w momencie wypłaty świadczenia, a zupełnie inną, gdy np. oszczędzając na emeryturę, korzystamy z rocznych lokat bankowych, które wielokrotnie odnawiamy - wówczas podatek zapłacimy przed dopisaniem nam odsetek, czyli przed każdym odnowieniem lokaty (patrz: kalkulator podatkowy).
Z porównania trzech modeli podatkowych dla planów emerytalnych - brak podatku, podatek płacony na koniec okresu oszczędzania oraz podatek ściągany z rachunku w każdym roku oszczędzania - wynika, że nasza skumulowana stopa zwrotu po 30 latach oszczędzania, przy założeniu 8% stopy zwrotu (nominalnie), wyniesie odpowiednio: 906%, 725% oraz 543%.

Wybór opcji inwestycyjnych
Przyszłe zyski zależeć będą i od umiejętności osób zarządzających naszymi pieniędzmi, i od wybranego sposobu inwestowania (polityki inwestycyjnej). Innego potencjału wzrostu możemy spodziewać się przy lokowaniu składek głównie w obligacjach skarbowych, a innego przy inwestowaniu w akcje przedsiębiorstw. Zewnętrzna usługa zarządzania będzie nam potrzebna, zwłaszcza wtedy gdy zgodzimy się na bardziej agresywne inwestowanie. Mając w perspektywie kilkudziesięcioletni okres opłacania składek, nie powinniśmy na początku zbyt łatwo przesądzać o sposobie inwestowania, jeśli nawet uważamy, że nasza dodatkowa emerytura nie powinna zależeć od wartości akcji prywatnych spółek (patrz: zasada długiego horyzontu czasowego). Na przyszłość warto mieć możliwość zmiany pierwotnej decyzji na inną i to w ramach tego samego planu emerytalnego. Im więc większy wybór opcji inwestycyjnych otrzymujemy w planie emerytalnym, tym lepiej, mimo że najpierw taki wybór może wydać się całkowicie nieprzydatny.

Elastyczność
Bardzo wskazana jest też duża swoboda w opłacaniu składek, gdyż w okresie kilkudziesięciu lat ich gromadzenia może się nam różnie powodzić. Gdy utracimy pracę i będziemy zmuszeni do zawieszenia opłacania składek, nie powinniśmy z tego powodu ponosić żadnych konsekwencji, poza "osobistą" - okresowego zaprzestania powiększania własnego rachunku w planie emerytalnym. Z drugiej zaś strony, powinniśmy móc w łatwy sposób wpłacać większe składki, a najlepiej - z regularnością zależną tylko od nas.

Wcześniejsza wypłata
Sprzedawca oferty planu emerytalnego z utrudnieniami przy wcześniejszej wypłacie będzie przekonywał, że dzięki zablokowaniu naszych środków przez kilka pierwszych lat jesteśmy chronieni przed zbyt pochopnym wykorzystaniem tych środków na inny cel niż emerytura. Wiedzmy jednak, że nigdy nie jest to prawdziwy powód blokady możliwości wypłaty. Musimy zakładać ponadto, że najlepsza w danej chwili oferta planu emerytalnego nie musi być najlepszą ofertą za kilka czy kilkanaście lat - wtedy powinniśmy zmienić pierwotnie wybraną formę. Nie możemy również wykluczać zaistnienia sytuacji, w której środki, gromadzone z myślą o dodatkowej emeryturze, wykorzystamy na opłacenie innych nagłych czy ważniejszych dla nas potrzeb (np. na studia dla dziecka, na pokrycie kosztów leczenia). Podejmując decyzję o wyborze formy planu emerytalnego, trzeba więc też rozważyć, co dany plan emerytalny proponuje w kwestii wcześniejszego wycofania środków.

Zobacz poszczególne formy:
  fundusz inwestycyjny (plan indywidualny)
  polisa na życie z funduszem inwestycyjnym (plan indywidualny)
  pracowniczy program emerytalny (fundusz inwestycyjny i polisa)
  lokata bankowa

Porównaj formy planu emerytalnego pod względem:
  jawności kosztów
  opłat i ich ustalenia
  podatku od zysków
  wyboru opcji inwestycyjnych
  elastyczności
  wcześniejszej wypłaty
  wszystkich kryteriów wyboru

Przeczytaj dodatkowo:
  Więcej płacisz mniej zyskujesz
  Powinniśmy zapłacić
  Nie warto płacić
  Zasada długiego horyzontu czasowego
  Stopnie bezpieczeństwa
  Zidentyfikuj swój profil inwestora

Oblicz:
  Wpływ opłaty od składki
  Wpływ opłaty od aktywów
  Porównaj saldo rejestru w różnych rodzajach funduszy
  Saldo rejestru w zależności od momentu płacenia podatku